PostNL uitgifte: 100 jaar luchtvaart

PostNL uitgifte: 100 jaar luchtvaart

Kijk hier voor informatie over de wijze van opname in de Importa Supplementen 2019.

Samenvatting

Uitgifte: 100 jaar luchtvaart

Uitgiftedatum: 11 maart 2019

Verschijningsvorm: vel met 3 postzegels in 3 verschillende ontwerpen, met waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland

Artikelnummer: 390561

Ontwerp: Edwin van Praet en Tim Hölscher, Total Design, Amsterdam

Uitgifte

Op 11 maart 2019 brengt PostNL het postzegelvel 100 jaar luchtvaart uit, ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van KLM, Fokker en NLR. Op het postzegelvel staan elf vliegtuigen afgebeeld als oriëntatiepunten in de historische ontwikkeling van de drie organisaties van 1919-2019. Het postzegelvel 100 jaar luchtvaart telt drie postzegels in drie verschillende ontwerpen, met waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland. De postzegels zijn ontworpen door Edwin van Praet en Tim Hölscher van Total Design uit Amsterdam.

Onderwerp

In 2019 is het 100 jaar geleden dat drie iconen uit de Nederlandse luchtvaartgeschiedenis werden opgericht: de Koninklijke Luchtvaartmaatschappij (KLM), de vliegtuigfabrikant Fokker en het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR). KLM begon in 1919 als de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën en is de oudste nog onder haar oorspronkelijke naam opererende luchtvaartmaatschappij ter wereld. Ook in 1919 richtte Anthony Fokker de Nederlandsche Vliegtuigenfabriek op, die later zijn naam zou dragen. Tot slot was 1919 ook het jaar van het ontstaan van de Rijksstudiedienst voor de Luchtvaart, inmiddels omgedoopt tot NLR – Netherlands Aerospace Centre. Dit is het centrale instituut voor luchtvaart- en ruimtevaartonderzoek in Nederland.

Op het postzegelvel vliegen elf vliegtuigen voorbij, die voor KLM, Fokker en NLR een bepalende rol hebben gespeeld of zullen spelen: Fokker F.II (KLM H-NABC), Fokker F.XII (KLM PH-AII Ibis), Douglas DC-2 (KLM PH-AJU Uiver), Fokker F.XXII (KLM PH-AJP Papegaai), Fokker F27 Friendship (KLM PH-SAD), Fokker 50 (KLM PH-LXR), Cessna 550 Citation II (PH-LAB), Fokker 70 (KLM PH-KZU), Boeing 787-10, Fokker 130 en de NLR Hybrid Electric Plane (concept). Op de postzegel rechts staat de vleugel van een KLM Boeing 737 met de kenmerkende winglet.

Ontwerp

Op het postzegelvel 100 jaar luchtvaart met drie postzegels is een doorlopende afbeelding opgenomen met elf vliegtuigen die in chronologische volgorde boven een wolkendek vliegen. Op de tab links van de postzegels zijn in monochrome tinten de oudste vliegtuigen te zien. Op de drie postzegels en op de tab rechts verschijnen steeds nieuwere vliegtuigen in kleur. Tussen de horizontale perforaties is een doorlopend transparant kader aangebracht alsof de vliegtuigen aan een vliegtuigraam voorbijvliegen. Aan de horizon schijnt de zon achter de wolken, op de bovenste velrand is een sterrenhemel met maansikkel te zien. Op de onderste velrand worden de wolken steeds lichter, terwijl de contouren van de vleugel van de KLM Boeing 737 naar rechts verdwijnen.

Voor de typografie op de postzegels is de FF DIN (Albert-Jan Pool voor FontFont, 1995) gebruikt. Dezelfde letter is toegepast voor de jaartallen onder de postzegels en voor de verklarende teksten op de bovenste en onderste velrand.

Ontwerper

Voor het ontwerp van de postzegels 100 jaar luchtvaart zocht PostNL contact met Total Design, een van de bekendste ontwerpbureaus van Nederland. “Natuurlijk waren we direct enthousiast”, zegt grafisch ontwerper Edwin van Praet (creative director). Hij vormde samen met Tim Hölscher (grafisch ontwerper), Jeanett Visser (client manager), Eric van den Wildenberg (client director), Yvo Bronsvoort (copy director) en Arjen Firet (studio manager) het team voor het ontwerp van het postzegelvel 100 jaar luchtvaart. “In de afgelopen decennia zijn heel wat bekende postzegels door Total Design gemaakt”, aldus Van Praet. “Een rijke historie dus. Dat begon al met de postzegel 100 jaar internationaal postaal overleg uit 1963, het jaar van de oprichting van ons bureau. Denk verder aan de beroemde cijferpostzegels van Wim Crouwel uit 1976 en de decemberzegels van Frans Lieshout uit 1988. Een mooie traditie die we graag hoog houden.”

Complete verzameling

Van Praet is al vanaf zijn jeugd postzegelverzamelaar, maar wel een bijzondere. “Ik ben niet geïnteresseerd in bepaalde onderwerpen of landen, het gaat mij om de postzegelontwerpers die ik bewonder. Zo bezit ik natuurlijk de meeste postzegels van Crouwel, een van de oprichters van Total Design. Mijn verzameling is compleet, want alle postzegels die ik wilde, heb ik gevonden.”

Spontane inval

De opdracht van PostNL was om op drie postzegels aandacht te besteden aan het honderdjarig jubileum van drie grootheden uit de Nederlandse luchtvaart: KLM, Fokker en NLR. Samen met collega-ontwerper Tim Hölscher heeft Van Praet eerst met moodboards diverse ontwerprichtingen verkend, met zowel grafische als fotografische beelden. Het ontwerpteam werkte vervolgens verschillende concepten uit, met thema’s als ‘een reis door de tijd’, ‘vormgevers van de luchtvaart’ en – waar uiteindelijk de keus op zou vallen – ‘100 jaar vliegt voorbij’. Van Praet: “Dat laatste was een spontane inval tijdens het brainstormen met Tim. Toen beseften we dat we de ontwikkeling van honderd jaar konden schetsen door vanachter een vliegtuigraam een blik te werpen op vliegtuigen uit verleden en heden. Zelfs uit de toekomst. Dat leidde tot de definitieve keuze voor foto’s als beeldmateriaal.”

Magisch moment

Het vliegtuigraam werd ook gebruikt om het sprookjesachtige van de vliegreis te benadrukken. Van Praet: “Het mooiste als je door de lucht van A naar B reist, is toch als je door het raampje naar buiten kijkt. Vooral het moment als je door de wolken breekt en schijnbaar in een andere wereld terechtkomt. De wolken als achtergrond hebben we ook gekozen omdat ze zo typisch Nederlands zijn. Kijk er maar eens goed naar. Zulke wolken hebben alleen wij toch? Het magische krijgt extra nadruk door de kleuren van de wolkenlucht. En ook doordat de zon de horizon verlicht, terwijl tegelijkertijd maan en sterren aan de hemel staan.”

Gave toestellen

Bij de uitwerking van hun ideeën maakten Van Praet en Hölscher eerst gebruik van materiaal dat ze vonden in de eigen bibliotheek van Total Design en op internet. Bij het definitieve ontwerp werd fotomateriaal gebruikt uit de archieven van KLM en het Maria Austria Instituut. “Van sommige vliegtuigen is heel veel beeld, van oudere heel weinig. Het zijn vaak prachtige foto’s van iconische vliegtuigen. Bijvoorbeeld van de beroemde Uiver, technisch een heel gaaf toestel. Maar ook van de allerlaatste Fokker 70. En van de allernieuwste Boeing 787-10 tot het NLR-vliegtuig voor de verre toekomst dat zelf zijn elektriciteit opwekt tijdens het vliegen.”

Archetypische vorm

In de verschillende ontwerpconcepten experimenteerden de ontwerpers met verschillende aanzichten van de vliegtuigen. Van Praet: “Uiteindelijk is gekozen voor het zijaanzicht omdat dit toch de meest archetypische vorm is. Bovendien bewegen ze mooi mee met de horizontale tijdlijn. Zo is één compleet beeld ontstaan dat van links naar rechts over het hele postzegelvel doorloopt. Het bleek ook de beste oplossing te zijn voor het spanningsveld tussen de horizontale oriëntatie van de vliegtuigromp en de verticale van de postzegel.”

Vormverwantschap

Voor de typografie koos het ontwerpteam de FF DIN. Van Praet: “Dat was vanaf het begin eigenlijk al duidelijk. Het is een mooie letter, met veel contrast en ook een technische inslag. Het heeft ook een vormverwantschap met de contouren van het transparante vliegtuigraampje. Let maar eens op de binnenkant van de o. Op het resultaat van deze opdracht zijn we ontzettend trots. Het past in de filosofie van Wim Crouwel, die ernaar streefde om het beste uit jezelf te halen en altijd voor het ultieme idee te gaan.”

Over de ontwerpers

Edwin van Praet (1971) studeerde grafisch en typografisch ontwerpen aan de Akademie voor Kunst en Vormgeving St.Joost in Breda. Na zijn afstuderen werkte hij zeven jaar als grafisch ontwerper voor Tel Design in Den Haag. In 2003 trad hij in dienst bij Total Identity/Total Design, eerst als senior designer en inmiddels als creative director. Bij dit beroemde ontwerpbureau uit Amsterdam is hij verantwoordelijk voor de ontwikkeling van klantprojecten op het gebied van strategie, identiteit en merkbeleving. Edwin heeft voor zijn werken vele prijzen gewonnen, in zowel nationale als internationale ontwerpcompetities.

Tim Hölscher (1988) studeerde grafisch en typografisch ontwerpen aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Na zijn afstuderen werkte hij onder meer twee jaar als grafisch ontwerper bij Jong&Goed. In 2016 ging hij aan de slag als digital designer voor Total Identity/Total Design om interactieve oplossingen te ontwerpen voor complexe problemen, altijd met als doel mensen samen te brengen.

Total Design (1963) is een onafhankelijk creatief bureau waar een diverse groep strategen, verhalenvertellers, ontwerpers, marketeers en digitale ontwikkelaars werken. Total Design gelooft in onafhankelijk denken, een holistische blik op ontwerpen en een aanpak waarin de mens centraal staat. Als full-service bureau verzorgt het bureau voor zijn klanten onder meer platforms voor merkontwikkeling, visuele identiteiten, inrichtingsconcepten, producten, verpakkingen, websites, innovatieve digitale oplossingen, reclame- en communicatiecampagnes.

Meer over het onderwerp

KLM Royal Dutch Airlines, opgericht in 1919, is de oudste nog onder haar oorspronkelijke naam opererende luchtvaartmaatschappij ter wereld. In haar lange geschiedenis speelt Fokker een zeer grote rol. Zo zijn de eerste trans-Atlantische vluchten met een Fokker uitgevoerd. NLR vormde een essentiële schakel in de ontwikkeling van nieuwe Fokker-toestellen en droeg daarmee in grote mate bij aan de groei van KLM én de ontwikkeling van de luchtvaartsector in Nederland.

Fokker bouwde in 1919 de eerste vliegtuigen op Nederlandse bodem. Op het hoogtepunt in de jaren ’30 was Fokker de grootste vliegtuigbouwer ter wereld. KLM vloog nog tot oktober 2017 met de Fokker F70. Het huidige Fokker Technologies maakt vliegtuigonderdelen voor alle grote vliegtuigbouwers. Het is gespecialiseerd in het maken van staarten, romppanelen, elektrische systemen en landingsgestellen voor civiele en militaire vliegtuigen. Sinds 2015 is Fokker Technologies onderdeel van het Britse GKN Aerospace.

NLR – Netherlands Aerospace Centre werd in 1919 opgericht om de veiligheid in de militaire luchtvaart te verbeteren. Daarmee was NLR al vroeg betrokken bij de groei van Fokker. NLR ontwikkelt innovatieve en praktische oplossingen voor de lucht- en ruimtevaart, waarin duurzaamheid en veiligheid centraal staan. Zo werkt NLR aan optimalisatie van het luchtruim, duurzame materialen en elektrisch vliegen. NLR, KLM en Fokker werken nauw samen in het verduurzamen van de luchtvaart.

Technische gegevens

Op deze postzegels staat waardeaanduiding 1, bedoeld voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland.

Postzegelformaat              30 x 40 mm

Velformaat                        170 x 122 mm

Papier                                normaal met fosforopdruk

Gomming                          gegomd

Druktechniek                     offset

Drukkleuren                      cyaan, magenta, geel en zwart

Oplage                              108.000 vellen

Verschijningsvorm            vel van 3 postzegels in 3 verschillende ontwerpen

Ontwerp                            Edwin van Praet/Tim Hölscher, Total Design,    Amsterdam

Drukkerij                           Joh. Enschedé Security Print, Haarlem

Artikelnummer                 390561

© 2019 Koninklijke PostNL BV

 

Afgebeelde vliegtuigen

De Fokker F.II (1919) is een eenmotorig propellervliegtuig met ruimte voor 4 passagiers. Het eerste exemplaar kostte KLM destijds 45.000 gulden. Aantal gebouwde F.II’s: 23. KLM nam de afgebeelde KLM H-NABC in 1920 in gebruik. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Fokker F.XII (1930) is een driemotorig propellervliegtuig met plaats voor 16 passagiers. KLM kocht 8 toestellen voor de route naar Nederlands-Indië. Aantal gebouwde F.XII’s: 11. KLM nam de afgebeelde KLM PH-AII Ibis in 1932 in gebruik. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Douglas DC-2 (1934) is een tweemotorig aluminium vliegtuig met ruimte voor 14 passagiers. Aantal gebouwde Douglas DC-2’s: 131. KLM nam met de afgebeelde KLM PH-AJU Uiver in 1934 deel aan een vliegrace van Londen naar Melbourne. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Fokker F.XXII (1935) is een viermotorige hoogdekker met ruimte voor 22 passagiers. Dit is een verkleinde Fokker F.XXXVI, gebouwd met een houten frame en zonder inklapbaar landingsgestel. Aantal gebouwde F.XXII’s: 4. KLM nam de afgebeelde KLM PH-AJP Papegaai in 1935 in gebruik. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Fokker F27 Friendship (1955) is een turbopropvliegtuig met ruimte voor 44 passagiers. Dit vliegtuig bleek vooral populair in de Derde Wereld, omdat het geschikt was voor kleine onverharde start- en landingsbanen. Aantal gebouwde F27’s: 787. KLM nam de afgebeelde KLM PH-SAD in 1968 in gebruik. Foto afkomstig van: Ger Buskermolen, Amstelveen.

De Fokker 50 (1985) is een tweemotorig passagiersvliegtuig met ruimte voor 50 passagiers. Dit vliegtuigtype is nog steeds gewild omdat het een korte landingsbaan nodig heeft. Aantal gebouwde Fokker 50’s: 231. KLM nam de afgebeelde KLM PH-LXR in 2003 in gebruik. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Cessna 550 Citation II (1977). Aantal gebouwde Cessna 550 Citation II’s: 940. De afgebeelde PH-LAB uit 1993 is eigendom van het NLR en de TU Delft en wordt gebruikt voor luchtvaarttechnisch onderzoek. Foto afkomstig van: NLR, Amsterdam.

De Fokker 70 (1993) is een tweemotorig verkeersvliegtuig met ruimte voor 80 passagiers. Dit is het laatste door Fokker ontwikkelde verkeersvliegtuig. Aantal gebouwde Fokker 70’s: 48. KLM nam de afgebeelde KLM PH-KZU in 2009 in gebruik. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Boeing 787-10 (2017) is het grootste vliegtuig onder de Boeing Dreamliners, met ruimte voor 323 passagiers. Het eerste exemplaar voor KLM zal naar verwacht op 29 juni 2019 op Schiphol landen, 100 dagen voordat KLM op 7 oktober 2019 het eeuwfeest officieel viert. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.

De Fokker 130 wordt momenteel ontwikkeld door Netherlands Aircraft Company (NAC) op basis van de Fokker 100. Dit lichte en energiezuinige vliegtuig zal ruimte bieden aan 130 passagiers. De eerste vlucht wordt in 2019 verwacht. Foto afkomstig van: Netherlands Aircraft Company, Schiphol-Oost.

NLR doet onderzoek naar de technologie voor een Hybrid Electric Plane. Het eerste HEP-vliegtuig wordt rond 2050 verwacht. Artist impression: NLR, Amsterdam.: NLR, Amsterdam.

Op de postzegel rechts staat de vleugel van een Boeing 737, met meer dan 10.000 gebouwde toestellen het best verkochte verkeersvliegtuig ter wereld. Foto afkomstig van: KLM/MAI Beeldbank, Amsterdam.