PostNL uitgifte: Caleidoscoop

PostNL uitgifte: Caleidoscoop

Kijk hier voor informatie over de wijze van opname in de Importa Supplementen 2020.

 

SAMENVATTING

 

 

 

 

 

 

Uitgifte: Caleidoscoop

Uitgiftedatum: 14 september 2020

Verschijningsvorm: vel met 6 postzegels in 6 verschillende ontwerpen, met waardeaanduiding internationaal 1 voor post tot en met 20 gram met een internationale bestemming

Artikelnummer: 400862

Ontwerp: Hansje van Halem, Amsterdam

 

Op 14 september 2020 geeft PostNL het postzegelvel Caleidoscoop uit, met 6 postzegels met de waardeaanduiding internationaal 1. Het postzegelvel is ontworpen door grafisch ontwerper Hansje van Halem uit Amsterdam, winnaar van de Dutch Design Award for Communication in 2018. De uitgifte van Caleidoscoop past in een nieuwe serie waarvoor PostNL winnaars van prestigieuze ontwerpwedstrijden een vrije opdracht geeft om postzegels te ontwerpen. Ze mogen zich hierbij laten leiden door hun eigen interesses, door wat hen boeit en raakt. Anders gezegd: hun persoonlijke fascinatie staat voorop.

De 1e uitgifte in deze serie was “Gewoontjes”, uitgegeven op 19 augustus 2019 en ontworpen door Michiel Schuurman, winnaar van de Dutch Design Award for Communication in 2017. Op de postzegels Caleidoscoop staat de waardeaanduiding internationaal 1 voor post tot en met 20 gram met een internationale bestemming.

 

De caleidoscopische effecten van weerspiegeld licht zijn al in de oudheid beschreven. In de moderne tijd werd met wisselend succes geëxperimenteerd met methoden en apparaten om deze effecten beheerst op te roepen. De caleidoscoop zoals wij die nu kennen, werd begin 19e eeuw uitgevonden door de Schotse natuurkundige Sir David Brewster (1781-1868). In 1817 kreeg hij er patent op. Brewster bedacht zelf het woord caleidoscoop, afgeleid van het Griekse kalos (mooi), eidos (vorm/gestalte) en skopein (kijken). Het caleidoscopisch effect ontstaat door licht in een buis via spiegels op kleurige voorwerpen te laten reflecteren. De veelkleurige symmetrische patronen die daardoor ontstaan, veranderen door de buis te schudden. Zo ontstaan optische illusies waardoor onze ogen iets anders waarnemen dan onze hersenen interpreteren. Gezichtsbedrog dus. Sinds de uitvinding door Brewster heeft de caleidoscoop allerlei functies vervuld: als speelgoed voor kinderen, als vermaak voor volwassenen en als inspiratiebron voor kunstenaars, juweliers, architecten en iedereen die zich bezighoudt met versieringen en decoraties.

 

Het postzegelvel Caleidoscoop is volledig gevuld met kleurrijke symmetrische patronen zoals die ook te zien zijn door een caleidoscoop. De patronen bestaan uit smalle kleurvlakken die van elkaar zijn gescheiden door golvende witte lijnen. Waar de lijnen samenkomen, ontstaat een witte vlindervorm. Op de postzegels bevindt deze witte vorm zich op de kruispunten van de perforaties. De rechterhelft van de patronen op het postzegelvel is een exacte spiegeling van de linkerhelft. Op de postzegels staat de waardeaanduiding Nederland 1 en Internationaal in kapitalen. De sorteerhaak heeft een witte contourlijn die verbonden is met de witte vlindervorm op de kruispunten van de perforaties.

 

Voor de typografie is gebruikgemaakt van het schreefloze lettertype Topol Regular van Filip Matějíček en Jan Horčík (2014, Praag, Tsjechië).

 

Het postzegelvel Caleidoscoop is ontworpen door grafisch ontwerper Hansje van Halem uit Amsterdam. Het bijzondere van deze opdracht begon volgens haar al bij de briefing. “PostNL gaf carte blanche, wat natuurlijk heel apart is. Bij elke ontwerpopdracht, ook voor postzegels, is altijd sprake van een thema waarbinnen je werkt en waaraan voorwaarden zijn verbonden. Bij de zakelijke postzegels die ik in 2007 ontwierp, moesten bijvoorbeeld de cijfers centraal staan om het tarief aan te duiden. Maar voor deze opdracht waren de enige beperkingen die van de postzegel zelf: het formaat en de vaste elementen zoals de waardeaanduiding en de sorteerhaak. Ik moest dus voor vorm en inhoud zelf mijn grenzen definiëren, iets wat normaal de opdrachtgever doet. Dat was tegelijkertijd spannend en bevrijdend.”

 

Willekeurig patroon

Van Halem zette op haar beeldscherm eerst het postzegelvel neer volgens de voorgeschreven formaten, met alle vaste elementen er al in. “Dat laatste doe ik altijd, want zo ben je ervan verzekerd dat ze werkelijk onderdeel van het ontwerp uitmaken. Ik begon met simpele lijntjes te tekenen in een willekeurig patroon. Zonder doel, gewoon maar uitproberen. Tekenen staat voor mij gelijk aan zoeken, aan ontdekken. Je moet goed kijken naar wat je doet om te kunnen snappen wat je hebt gedaan. Ook al is de uitwerking totaal niet naar je zin.”

 

Krassen in waskrijt

Bij haar zoektocht gebruikte Van Halem een waskrijttekening als inspiratie en referentie. “Weet je nog hoe je als kind met waskrijt een tekening maakte door eerst gekleurde vlakken op het papier aan te brengen, dan een zwarte laag en vervolgens een tekening te krassen? In essentie heb ik nu naar hetzelfde effect toegewerkt, maar dan op de computer. Vanuit het midden van rechthoekige vormen heb ik allerlei kleurvlakjes als smalle taartpuntjes opgezet. De hele kleurendoos is leeggetrokken. De zwarte lijnen tussen de taartpuntjes ben ik vervolgens gaan vervormen door ze uit elkaar te trekken. De gehoekte lijnen veranderden zo in curves en er ontstonden allerlei patronen met onverwachte effecten zoals hollingen en bollingen. Ik kwam wel ergens, maar het bleef te donker. Toen ik de zwarte lijnen door witte verving, wist ik dat ik op de goede weg zat.”

 

Al doende ontdekken

Tussendoor maakte Van Halem af en toe uitstapjes door een totaal andere ontwerpinrichting uit te proberen. “Om los te komen van waarmee ik bezig was. Bijvoorbeeld door een totaal blauw ontwerp te maken. Maar dat was echt modder. Toch heb je dat nodig om verfrist terug te keren. Dit is kenmerkend voor mijn aanpak. Ik werk nergens gericht naar toe, heb geen vastomlijnd doel voor ogen en probeer al doende te ontdekken wat ik wil bereiken. Zo leer je dat natuurlijk niet op de academie, maar het is wel de manier waarop ik het liefst ontwerp. Altijd ben ik op zoek naar balans. Ik maak bijvoorbeeld veel schutbladen voor boeken en die zijn vanzelfsprekend decoratief. Ook daar zoek ik de harmonie door optische illusies te creëren, net als bij deze postzegels is gebeurd. De titel Caleidoscoop ontstond pas op het einde, toen ik merkte hoe caleidoscopisch het resultaat was. Met spiegelingen en vervormingen ontstaat er dan iets magisch. Ook speelt toeval een rol. Zo ontstond er op sommige plekken een olievlekeffect. Net zoals op het postzegelvel “Gewoontjes” van Michiel Schuurman dat vorig jaar in deze serie verscheen.”

 

Vrolijk en speels

Van Halem controleerde voortdurend of haar uitprobeersels ook een mooi beeld op de postzegels opleverde. “Tot er een fase komt dat je denkt: is dit het, moet ik het nog verder verbeteren? En dan merk je dat het alleen maar achteruitgaat als je eraan morrelt. Als dat gebeurt, weet je: dit is het. En als je dat weet, dan besef je hoe onbewust dit einddoel is bereikt: een vrolijk en speels postzegelvel vol optische illusies waarin alle kleuren uit de kleurendoos zijn toegepast. Het eindresultaat is inderdaad kenmerkend voor mijn werk, maar toch heb ik voor deze opdracht dingen uitgeprobeerd die ik nooit eerder deed. Het gebruik van witte lijnen bijvoorbeeld, dat is echt nieuw voor mij.”

 

Robuust en anoniem

Voor de typografie koos Van Halem een letter die niet ten onder zou gaan in het kleurrijke ontwerp. “Het is de schreefloze Topol geworden. Die pas ik vaker toe, maar dan meestal op affiches. De Topol is een robuuste, open en sterk geometrische letter. Met genoeg anonimiteit en kracht om het geweld van alle kleuren te overleven.”

 

Over de ontwerper

Hansje van Halem (1978, Enschede) volgde van 1998 tot 2000 de opleiding grafische en typografische vormgeving aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag en van 2000 tot 2003 de opleiding grafisch ontwerpen aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Sinds 2017 is Hansje hoofdontwerper van muziekfestival Lowlands. Hansje van Halem is vooral bekend door haar onderscheidende typografie en geometrische illustraties die zij met complexe patronen opbouwt. Tot haar huidige klanten behoren Atelier Rijksbouwmeester, uitgeverij de Buitenkant, Galerie Block C, Galerie W139, Lowlands Festival, VPRO en woningbouwvereniging Ymere. Haar werk is in verschillende collecties opgenomen, waaronder Stedelijk Museum Amsterdam, Museum Meermanno/Huis van het boek in Den Haag en het Museum für Gestaltung Zürich.

 

De postzegels zijn, zolang de voorraad strekt, verkrijgbaar bij Bruna-winkels en via www.postnl.nl/bijzondere-postzegels. De postzegels zijn ook telefonisch te bestellen bij de klantenservice van Collect Club op telefoonnummer 088 ‑ 868 99 00. De geldigheidstermijn is onbepaald.

 

WAARDE Op deze postzegels staat internationaal 1, bedoeld voor post tot en met 20 gram met een internationale bestemming.

 

TECHNISCHE

GEGEVENS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

COPYRIGHT

 

Postzegelformaat              36 x 25 mm

Velformaat                        108 x 150 mm

Papier                                normaal met fosforopdruk

Gomming                          gegomd

Druktechniek                     offset

Drukkleuren                      cyaan, magenta, geel en zwart

Oplage                              91.000 vellen

Verschijningsvorm            vel van 6 postzegels in 6 verschillende ontwerpen

Ontwerp                            Hansje van Halem, Amsterdam

Drukkerij                           Koninklijke Joh. Enschedé B.V., Haarlem

Artikelnummer                 400862

 

Gebruikte bronnen: brewstersociety.com | en.wikipedia.org/wiki/kaleidoscope

 

© 2020 Koninklijke PostNL BV