PostNL Uitgifte: Bedreigde Bijen

PostNL Uitgifte: Bedreigde Bijen

Kijk hier voor informatie over de wijze van opname in de Importa Supplementen 2021.

Uitgifte: Bedreigde bijen
Uitgiftedatum: 10 mei 2021
Verschijningsvorm: vel met 6 postzegels in 2 verschillende ontwerpen, met waardeaanduiding internationaal 1 voor post tot en met 20 gram met een internationale bestemming
Artikelnummer: 410561
Ontwerp: Karen Polder, Den Haag

UITGIFTE

VERKOOP/
GELDIGHEID De samenwerkende postbedrijven in Europa geven al 65 jaar postzegels uit met een gemeenschappelijk thema. Sinds 2002 is aan deze uitgifte een ontwerpwedstrijd verbonden: de EUROPA Stamp Best Design Competition. De competitie wordt uitgeschreven door PostEurop, de organisatie waarin alle Europese nationale postbedrijven samenwerken. Voor 2021 staat de ontwerpwedstrijd in het teken van Endangered National Wildlife (bedreigde nationale wilde dieren). Voor PostNL is dit aanleiding om op 10 mei 2021 het postzegelvel Bedreigde bijen uit te geven. Op deze postzegels staat de waardeaanduiding internationaal 1 voor post tot en met 20 gram met een internationale bestemming.

Bijen zijn insecten die net als wespen en mieren tot de vliesvleugeligen (hymenoptera) behoren. Naast de bekende honingbij en de hommel komen er in ons land allerlei soorten solitaire bijen voor, ook wel wilde bijen genoemd. Zoals de naam zegt, doet de solitaire bij alles alleen: nesten maken, voedsel zoeken en eitjes leggen. Er zijn 331 soorten bijen die zich in ons land regelmatig voortplanten. De grootte van deze bijensoorten verschilt aanzienlijk: van enkele millimeters tot ongeveer anderhalve centimeter. Meer dan de helft (55 procent) van de 331 soorten wilde bijen staat op de Rode Lijst van Nederlandse bijen (2018) van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De soorten staan op deze lijst omdat ze verdwenen zijn uit ons land, (ernstig) bedreigd worden, kwetsbaar of gevoelig zijn. Er lijkt steeds meer aandacht voor het lot van de wilde bij te komen. Aan de Nationale Bijentelling 2021 in het weekend van 17 en 18 april deed een recordaantal mensen mee. Zij telden meer bijen dan het jaar daarvoor.

[bron: wildebijen.nl, vlinderstichting.nl, rijksoverheid.nl, wikipedia.nl]

Het postzegelvel Bedreigde bijen telt 6 postzegels in 2 ontwerpen van grafisch ontwerper Karen Polder. Op de 3 postzegels links staan 7 bewegende bijen die tegen de achtergrond van de zeshoekige structuur van een gele honingraat rondkruipen. Op de 3 postzegels rechts zijn 4 stilzittende bijen afgebeeld, met in de achtergrond verschillend gekleurde kubussen als verbeelding van de stedelijke omgeving. De typografie is op een witte achtergrond wisselend links en rechts op de postzegels geplaatst. Op de tabs naast de postzegels staat de internationale Priority-aanduiding. De tekst op de velrand gaat over de Rode Lijst van Nederlandse bijen en wat ieder voor zich aan het probleem van bijensterfte kan doen.

Voor de typografie is gebruikgemaakt van de lettertypen National 2 en National 2 Narrow uit 2007 (Kris Sowersby voor Klim Type Foundry, Wellington, Nieuw Zeeland).

Het ontwerp van de postzegels Bedreigde bijen is gemaakt door Karen Polder, grafisch ontwerper uit Den Haag. Zij ontwierp voor PostNL onder meer ook de PostEurop-postzegels van 2018, met Nederlandse bruggen.

Bloemrijke namen
“Ik wist wel iets over bijen”, zegt Polder, “maar inmiddels veel meer door uitvoerig erover te lezen. Dat is een van de voordelen van mijn beroep. Je krijgt steeds opnieuw de kans om je in uiteenlopende onderwerpen te verdiepen. Er zijn honderden wilde bijensoorten met prachtige, vaak ook bloemrijke namen. Van blauwe metselbij tot bruine slobkousbij en van rosse kegelbij tot geelstaartklaverzandbij. De bedreiging van deze bijen is een belangrijk onderwerp dat mij na aan het hart ligt. Die betrokkenheid maakt het extra speciaal deze postzegels te ontwerpen.”

Archetypische bijen
Polder koos een grafische aanpak voor haar ontwerp. “Fotografie was ook een optie, maar dan wil ik graag zelf fotograferen. Als je zelf foto’s maakt, kun je volledig toewerken naar een zo sterk mogelijke uitwerking van je eigen concept. Maar het fotograferen van bijen is echt een specialisme. Bovendien is de vraag welke bijensoort of -soorten je kiest. Met een grafische oplossing heb je dat dilemma niet. De bijen die ik heb getekend, behoren niet tot een bepaalde soort. Het zijn archetypische bijen. Niet de verschillen zijn belangrijk, maar juist de overeenkomsten. Het dubbele paar transparante vleugels, de lange voelsprieten, de wollige beharing. Een bijkomend voordeel van een grafische aanpak is dat je een heel direct aansprekende vormentaal kunt toepassen. Ik houd erg van ontwerpen die helder zijn.”

Honingraat en blokkendoos
Het concept van Bedreigde bijen is gemaakt voor een postzegelvel met 2 rijen van 3 postzegels in 2 verschillende ontwerpen. “Met de boodschap dat het slecht gaat met de bij”, aldus Polder. “Dat is verbeeld door de tegenstelling te laten zien tussen bijen die het goed doen en bijen die problemen hebben. Links kruipen ze rond met gespreide vleugels, rechts zitten ze stil met ingevouwen vleugels. Links zie je een hele bij op de postzegel, rechts maar een gedeelte. Ook dat duidt op de neergang. In de achtergrond is op de postzegels aan de linkerkant het patroon van een honingraat toegevoegd. De structuur van zeshoeken van de raat verandert op de postzegels rechts in een blokkendoos. Dat symboliseert de verstedelijking, een van de oorzaken van de achteruitgang van de wilde bij.”

Van grafisch naar plastisch
Op basis van haar concept maakte Polder 2 ontwerpen die zij aan PostNL voorlegde. De 1e variant was een tweedimensionaal ontwerp met een harde tegenstelling tussen levende en dode bijen. De 2e variant, waarop de keuze viel, kreeg een plastische, meer driedimensionale uitwerking waarin de tegenstelling subtieler is verbeeld. Polder: “De bijen zijn eerst op groot formaat met de hand getekend. Om de fijne haartjes goed weer te geven, gebruikte ik een zacht, krijtachtig potlood. De tekeningen zijn vervolgens gescand en in de computer bewerkt. In de positie van de bijen op de postzegels zie je ook het verschil tussen de bijen waarmee het goed gaat en de bijen die het moeilijk hebben. Links hebben de bijen hun vleugels gespreid en richten ze zich naar elkaar. Er is daar interactie, het is er levendig. De bijen rechts zitten stil en zijn op zichzelf.”

Kleurgebruik
De kleuren in de achtergrond spelen een rol in het overbrengen van de boodschap. Polder: “De cellen in de honingraatstructuur zijn zonnig en warm gekleurd, terwijl ik voor de kubussen hardere en koelere tinten heb gebruikt. De blokjes rondom de bijen zijn iets lichter van kleur om meer diepte te creëren en de bijen beter naar voren te laten komen. Je ziet het nauwelijks, maar er is nog een schaduwlijntje onder de bijen toegevoegd waardoor ze loskomen van de ondergrond. Zo ontstaat meer diepte. Bij sommige zeshoeken is dat ook gedaan om het 3D-effect te versterken.”

Leesbaar ontwerp
Polder koos met de National 2 een strak lettertype dat toch iets informeels heeft. “Het strakke past bij het grafische, maar het mocht niet te stijf worden. Op de postzegels loopt de achtergrondtekening niet door onder de typografie. Ik houd ervan om ieder onderdeel van het ontwerp zijn eigen, vanzelfsprekende plek te geven. Ieder element doet er immers toe en moet ‘leesbaar’ zijn. Dat geldt zowel voor de typografische als voor de beeldende elementen. Een ontwerp moet je vrij snel kunnen overzien. Ik houd niet van een gekunsteld zoekplaatje.”

Gemaakt voor de postzegel
Polder koos ervoor een beperkt aantal bijen op de postzegels te zetten. “Anders werd het te friemelig. Bovendien past op deze manier de grootte van de bij perfect bij het postzegelformaat. Het is vrijwel 1 op 1. Ik heb nog wel gekeken of op de velrand plek was voor een paar extra bijen, maar dat werkte niet. In plaats daarvan loopt nu de blokkenstructuur rechtsonder door. Maar wel met meer groen erin, in aansluiting op de tekst eronder. Die heeft ook een positieve insteek: we kunnen er zelf iets aan doen om de bedreiging van de bij tegen te gaan.”

Over de ontwerper
Karen Polder (Losser, 1965) studeerde van 1984 tot 1989 grafische en typografische vormgeving aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag, en van 1988 tot 1990 aan het Royal College of Art in Londen. Polder is gespecialiseerd in het ontwerpen van boeken, tentoonstellingen, affiches en monumentale beletteringen. Tot haar opdrachtgevers behoren onder andere Museum De Lakenhal en Rijksmuseum Boerhaave (beide in Leiden), en Huis van het boek en de Koninklijke Bibliotheek (beide in Den Haag). Voor PostNL ontwierp zij eerder de postzegels Nederlandse bruggen (2018) en voor Weken van de kaart (2010) de postzegels met het klavertjevier. In maart 2017 kwam het door haar ontworpen boek Vogels op de cm2 bij Uitgeverij Müller uit. Dit boek is een ode aan alle vogels die in Nederland voorkomen en bevat afbeeldingen van 266 postzegels met vogelportretten uit 109 landen.

WAARDE Op de postzegels staat de waardeaanduiding internationaal 1 voor post tot en met 20 gram met een internationale bestemming.

TECHNISCHE
GEGEVENS

COPYRIGHT

Postzegelformaat 36 x 25 mm
Velformaat 108 x 150 mm
Papier normaal met fosforopdruk
Gomming gegomd
Druktechniek offset
Drukkleuren cyaan, magenta, geel, zwart en blauw
Oplage 58.000 vellen
Verschijningsvorm vel van 6 postzegels in 2 verschillende ontwerpen
Ontwerp Karen Polder, Den Haag
Drukkerij Koninklijke Joh. Enschedé B.V., Haarlem
Artikelnummer 410561

© 2021 Koninklijke PostNL BV