PostNL Uitgifte: Typisch Nederlands – houten huizen

PostNL Uitgifte: Typisch Nederlands – houten huizen

Typisch Nederlands – houten huizen

PostNL
Marketing
22 februari 2021

SAMENVATTING

Uitgifte: Typisch Nederlands – houten huizen
Uitgiftedatum: 22 februari 2021
Verschijningsvorm: vel met 6 postzegels in 6 gelijke ontwerpen
Artikelnummer: 410262
Ontwerp en illustratie: Edwin van Praet, Total Design, Amsterdam
Fotografie: Erik Pronske en Hiroshi Higuchi (Getty Images), Shutterstock

VERKOOP/
GELDIGHEID PostNL brengt op 22 februari 2021 het postzegelvel Typisch Nederlands – houten huizen uit. De uitgifte is de 2e van dit jaar in de serie Typisch Nederlands. Op de 6 gelijke postzegels staat de waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland. Het ontwerp van Typisch Nederlands – houten huizen is van de hand van grafisch ontwerper Edwin van Praet van Total Design uit Amsterdam.
De door Van Praet gemaakte illustratie is gebaseerd op foto’s van naast elkaar gelegen houten arbeiderswoningen in de Zaanse Schans in Zaandam. De komende maanden verschijnen in de serie Typisch Nederlands nog postzegels over grachtenpanden (22 maart), woonboten (6 april) en rijtjeshuizen (14 juni). De postzegels over de stolpboerderij zijn eerder dit jaar (4 januari) uitgegeven.

De serie Typisch Nederlands besteedt dit jaar aandacht aan woningtypen en gevels die kenmerkend voor ons land zijn. In de uitgifte van 22 februari staan houten huizen centraal. De afgebeelde huizen zijn te vinden aan het Zonnewijzerpad in de Zaanse Schans. Deze buurt in Zaandam werd in 1963 ingericht om plek te bieden aan oude houten gebouwen en industriemolens elders uit de Zaanstreek. Zo is de links op de postzegel afgebeelde arbeiderswoning afkomstig van het Ezelspad in Zaandijk en stond de rechter woning vroeger aan de Lagendijk in Koog aan de Zaan. Beide huizen dateren uit rond 1700 en hebben langs de dakranden geprofileerde windveren om te voorkomen dat wind en regen onder de dakbedekking komen. Op de gevelpunten staat een ‘makelaar’, een witgeschilderd ornament in de vorm van een kurkentrekker. De karakteristieke groene kleur van Zaanse houten huizen kent vele tinten, er is niet sprake van één Zaanse kleur groen.

Op de postzegels Typisch Nederlands – houten huizen staat een kleurrijke illustratie van 2 arbeiderswoningen in de Zaanse Schans. Naast het houten huis links staat een boom, naast het rechter huis staan bloeiende tulpen. Aan de voorzijde is het groen zichtbaar van grasveldjes die er in werkelijkheid ook liggen. Onderaan de postzegel loopt een zwarte lijn die verwijst naar het straatniveau. Onder de zwarte lijn zijn de sorteerhaak, het jaartal 2021, de landsaanduiding Nederland en de waardeaanduiding 1 in een witte strook opgenomen. Op de achtergrond is een diepblauwe hemel te zien, met voorbijdrijvende wolkenvelden. Bovenaan iedere postzegel staat het beeldmerk van de serie Typisch Nederlands, met links en rechts een gevouwen Nederlandse wimpel. Op de bovenste velrand keren de huizen op de postzegel terug, maar groter en uitgebreid met 2 andere houten huizen, met een 2e boom. De rode tulpen zijn op de velrand naar rechts opgeschoven. De lucht neemt een groter deel van de illustratie in beslag dan op de postzegel.

Voor de tekst op de postzegels en op het postzegelvel zijn de letters Nexa Thin en Nexa Rust (Svet Simov, Fontfabric, 2012) gebruikt.

De uitgifte Typisch Nederlands – houten huizen is de 2e in de serie Typisch Nederlands van dit jaar. Het ontwerp is gemaakt door grafisch ontwerper Edwin van Praet van Total Design, in nauwe samenwerking met client manager Jeanett Visser. De serie besteedt aandacht aan typisch Nederlandse gebruiken, producten, gerechten en gewoonten. Voor de serie ontwierp Van Praet een basisontwerp dat voor uiteenlopende onderwerpen geschikt is. In 2021 staat Typisch Nederlands in het teken van Nederlandse woningtypen en gevels.

Brede blik
Het ontwerp van de serie Typisch Nederlands kwam tot stand na uitgebreid onderzoek door Total Design naar de uiteenlopende woningtypen en gevels die ons land rijk is. “We hebben zo breed mogelijk rondgekeken”, zegt Edwin van Praet. “Naar verschillende delen van het land, naar de stad en het platteland en naar verschillende tijdsperioden. Tot en met de onze.”

Divers beeld
De keuze voor houten huizen, stolpboerderijen en grachtenpanden was volgens Van Praet snel gemaakt. Over de andere afgebeelde woningtypen is nog wel wat gediscussieerd. “We hebben allerlei alternatieven besproken. Bijvoorbeeld markante Nederlandse flatgebouwen, maar die vielen proportioneel uit de toon. Met het toevoegen van de woonboot en het rijtjeshuis is een mooi en divers beeld ontstaan van hoe wij Nederlanders wonen. De combinatie van deze 5 woningtypen bood ook de gelegenheid een ‘straatje’ te maken. Als je alle postzegels naast elkaar legt, krijg je een dwarsdoorsnee van het bebouwde Nederlandse landschap te zien. Onderaan elke postzegel loopt een zwarte streep. Die geeft het straatniveau aan, het letterlijke standpunt van waaraf je in dit geval naar de houten huizen kijkt.”

Vooraanzichten
Voor deze serie Typisch Nederlands besloot Total Design in overleg met PostNL om het onderwerp illustratief te verbeelden, op basis van bestaand fotomateriaal. Van Praet: “We hebben wel gekeken of we de foto’s zelf konden gebruiken, maar het stockmateriaal verschilde onderling te veel. Omdat we dat straatje wilden maken, was het nodig om met vooraanzichten van woningen te werken. En goede foto’s daarvan zijn lastig te vinden, wat de keuze voor illustreren alleen maar versterkte. We hebben voor dit beeld van de Zaanse Schans gekozen omdat er van deze woningen aan het Zonnewijzerpad veel fotomateriaal beschikbaar is. Dat komt ook doordat er geen bebouwing voor de huizen staat, maar juist veel gras en water. Er is daardoor genoeg afstand om een goede foto recht van voren te maken. Dat geeft een overzichtelijk totaalbeeld. Verder speelde bij de keuze een rol dat deze woningen door hun opbouw een strakke, bijna moderne uitstraling hebben. Geen tierelantijnen en rijke versieringen zoals bij veel andere Zaanse huizen, maar een simpel zadeldak met een sobere puntgevel. Dat benadrukt het houten karakter.”

Hollandse luchten
Van Praet maakte eerst de grote illustratie van de houten huizen voor de velrand. Een uitsnede daarvan gebruikte hij voor de postzegel. Alleen de wolkenpartij is verplaatst om die op de postzegel te centreren. “We wilden eerst de houten huizen sec afbeelden, tegen een neutrale achtergrond. Maar tijdens het illustreren bedachten we hoe mooi het zou zijn als je ook de beroemde Hollandse luchten zou zien. Daarom zijn die nu volop aanwezig. Ze bepalen de sfeer en geven ook veel diepte aan het beeld. Op elke postzegel uit de serie zie je een ander moment van de dag. Bij de houten huizen is dat de overgang van ochtend naar middag. Als de zon in het zuiden staat en de prachtige blauwe lucht een vanzelfsprekende achtergrond vormt. De sfeer is van het vroege voorjaar, vandaar de tulpen.”

Kleurverloop en schaduwwerking
De typische sfeer die Van Praet oproept, komt onder meer doordat hij in de illustratie van de houten huizen nauwelijks van kleurverloop of schaduwwerking gebruikmaakte. De diepte zit juist wel in het landschap en de lucht. “Op die manier kon ik toch op dit kleine formaat veel details laten zien. Bijvoorbeeld de kleine ruitjes in de vensters of het gevoel dat er nerven in het hout zitten. Wat ik van Zaanse huizen apart vind, is de kleur. Het lijkt allemaal hetzelfde groen, maar in de praktijk is elke kleur weer net anders. De verschillen in de kleur heb ik extra benadrukt door de dunne lijntjes in de linker gevel zwart te maken en in de rechter gevel wit. De schaalgrootte op de verschillende postzegels uit de serie is niet exact dezelfde. De houten huizen zijn in werkelijkheid veel lager dan bijvoorbeeld de stolpboerderij. Dat kun je zien aan de hoogte van de deuren op de postzegels.”

Illustreren en abstraheren
Op basis van de oorspronkelijke foto van de houten huizen heeft Van Praet in zijn illustratie een nauwkeurige weergave gemaakt van de constructie. Van Praet: “Hoewel je niet elk detail precies kunt weergeven op postzegelformaat, weet ik zeker dat alles bouwkundig klopt. Maar illustreren is ook abstraheren. Dus moet je zaken weglaten. Bij deze postzegels was het voordeel dat de huizen in een historisch verantwoorde omgeving staan. Er zijn dus nauwelijks toevoegingen van later. Wel waren er op de foto storende zaken rondom de huizen te zien. Die zijn weggehaald, bijvoorbeeld de bomen voor de huizen, de aanbouw erachter, het hekje rond het grasveld. De vraag is altijd: hoe fijn kun en wil je gaan met wat er overblijft? Op de voorbeeldfoto waren de bakstenen van de onderkant van de gevel nog goed te zien. Dat lukt niet in deze illustratie, dat ga je priegelen. Maar het moet wel kloppen. Alle kleine ruitjes in de vensters bijvoorbeeld heb ik natuurlijk steeds goed nageteld.”

Romantische illustratie als ideaalbeeld
De houten huizen passen bij Van Praets vroegste herinneringen, die als klein kind met zijn ouders uitstapjes maakte naar Marken en naar de Zaanse Schans. “Heel apart”, herinnert Van Praet zich. “Zo anders dan ik gewend was. Je stapt echt in een andere wereld, in de geschiedenis.” Op basis van de typische uitstraling van deze huizen heeft Van Praet, zoals hij zegt, ‘een schilderijtje’ proberen te maken. “Een romantische illustratie als ideaalbeeld van het houten huis. Er kan zo een lijstje omheen. Ik heb me onder meer laten inspireren door de 17e-eeuwse schilder Paulus Potter. Vooral door zijn gevoel voor compositie, de rust in het beeld en de belangrijke rol die de lucht speelt. Maar het is geen nostalgisch plaatje, het is echt een illustratie van nu geworden. En het is ook echt letterlijk typisch Nederlands. Ik vind dat we er trots op mogen zijn. We moeten dit cultureel erfgoed koesteren en er voorzichtig mee omgaan. Zodat we er in de toekomst van kunnen blijven genieten.”

Over de ontwerper
Edwin van Praet (Breda, 1971) studeerde grafisch en typografisch ontwerpen aan de Akademie voor Kunst en Vormgeving St.Joost in Breda. Na zijn afstuderen werkte hij 7 jaar als grafisch ontwerper voor Tel Design in Den Haag. In 2003 trad hij in dienst bij Total Identity/Total Design, eerst als senior designer en inmiddels als creative director. Bij dit beroemde ontwerpbureau uit Amsterdam is hij verantwoordelijk voor de creatie van projecten op het gebied van strategie, identiteit en merkbeleving. Van Praet heeft voor zijn werken vele prijzen gewonnen, in zowel nationale als internationale ontwerpcompetities. Eerder ontwierp Van Praet de postzegels 100 jaar luchtvaart (2019) en de serie Typisch Nederlands over typisch Nederlandse gerechten (2020).

Over het bureau
Total Design is niet alleen een naam, het beschrijft ook wat het bureau doet. De naam Total Design staat voor een integrale aanpak, die voor ieder project tot resultaatgerichte, verrassende en iconische oplossingen leidt. Total Design doet dat al sinds 1963, als een uniek creatief collectief. Met jong en ervaren talent uit verschillende disciplines. Strategen werken samen met developers en branding experts met storytellers, in een open playground, om gezamenlijk de doelstellingen van klanten te realiseren.

De postzegels zijn, zolang de voorraad strekt, verkrijgbaar bij het postkantoor in de Bruna-winkels en via www.postnl.nl/bijzondere-postzegels. De postzegels zijn ook telefonisch te bestellen bij de klantenservice van Collect Club op telefoonnummer 088 – 868 99 00. De geldigheidstermijn is onbepaald.

WAARDE Op deze postzegels staat waardeaanduiding 1, bedoeld voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland.

TECHNISCHE
GEGEVENS

COPYRIGHT Postzegelformaat 40 x 30 mm
Velformaat 122 x 170 mm
Papier normaal met fosforopdruk
Gomming gegomd
Druktechniek offset
Drukkleuren cyaan, magenta, geel en zwart
Oplage 75.000 vellen
Verschijningsvorm vel van 6 postzegels in 6 gelijke ontwerpen
Ontwerp Edwin van Praet, Total Design, Amsterdam
Fotografie Erik Pronske en Hiroshi Higuchi (Getty Images), Shutterstock
Drukkerij Cartor Security Printing, Meaucé-La Loupe, Frankrijk
Artikelnummer 410262

© 2021 Koninklijke PostNL BV

ACHTERGROND
Met het vertrek van de Romeinen uit onze streken ging ook de kennis van het baksteen bakken verloren. Houtbouw is daarom tot ver in de moderne tijd in ons land gebruikelijk geweest voor onderkomens voor mens en dier. Dat geldt zowel voor huizen met een houtskelet als met geveldichting. In de 14e eeuw ontstaat de vakwerkbouw, waarbij de open ruimten tussen houten stijl- en regelwerk worden gevuld met onder andere vlechtwerk van leem, tenen of steen. In veel grotere steden is dan inmiddels vanwege het brandgevaar een verbod op het gebruik van hout ingevoerd – daar zijn stenen (tussen)muren voorgeschreven.

Op het platteland is de houtbouw nog zeer lang in gebruik gebleven. In het noorden van de provincie Holland handhaaft de houtbouw zich het langst. Dat heeft verschillende oorzaken. Zo is de Zaanstreek op dat moment het centrum van de houtindustrie van ons land, met honderden molens om het hout te zagen dat over zee uit het buitenland wordt aangevoerd. Bovendien is het lichte gewicht van hout een uitkomst voor het bouwen op de extreem drassige grond in deze streek. Pas met de Woningwet van 1901 komt er een generaal verbod, ook voor het platteland, op houtbouw voor permanente bewoning.

Onder Zaanse houtbouw verstaan we de houten huizen, soms met zogenaamde goedjaarseinden (aanbouwen), luchthuizen (zomerhuizen) en theehuizen, maar ook boerderijen en pakhuizen. Zaanse huizen hadden doorgaans maar één verdieping. Koopmanshuizen werden in dezelfde stijl gebouwd als de kleinere en minder rijk versierde arbeiderswoningen.

De rijkere panden zijn vaak voorzien van gesneden ornamenten zoals makelaars, een witgeschilderd ornament in de geveltop. Deze sierlijke ornamenten werden gemaakt door de houtsnijders uit de Zaanse scheepsbouwindustrie. Met de neergang van deze industrie aan het einde van de 18e eeuw gingen de houtsnijders zich toeleggen op het versieren van gevels naar voorbeeld van de Amsterdamse grachtenpanden. De karakteristieke groene kleur van veel Zaanse huizen kent vele tinten, er is niet sprake van één Zaanse kleur groen.

Bronnen
hollandroute.nl/themas/zaanse-architectuur, brochure tentoonstelling Zaanse gevels, Zaanse pronk, Molenmuseum, Koog aan de Zaan, 2011, Geschiedenis van de techniek in Nederland. De wording van een moderne samenleving 1800-1890. Deel III (1993) – H.W. Lintsen, canonvannederland.nl/nl/noord-holland/waterland, zaanwiki.nl, Bouwkundige termen, E.J. Haslinghuis en H. Janse, Leiden (2001)