PostNL Uitgifte: Typisch Nederlands – stolpboerderijen

PostNL Uitgifte: Typisch Nederlands – stolpboerderijen

Postzegelnieuws

Typisch Nederlands – stolpboerderijen

PostNL
Marketing
4 januari 2021

SAMENVATTING

Uitgifte: Typisch Nederlands – stolpboerderijen
Uitgiftedatum: 4 januari 2021
Verschijningsvorm: vel met 6 postzegels in 6 gelijke ontwerpen
Artikelnummer: 410162
Ontwerp en illustratie: Edwin van Praet, Total Design, Amsterdam
Fotografie: Ton van der Wal, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort

VERKOOP/
GELDIGHEID PostNL brengt op 4 januari 2021 het postzegelvel Typisch Nederlands – stolpboerderijen uit. De uitgifte is de 1e van dit jaar in de serie Typisch Nederlands. Op de 6 gelijke postzegels staat de waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland. Het ontwerp van Typisch Nederlands – stolpboerderijen is van de hand van grafisch ontwerper Edwin van Praet van Total Design uit Amsterdam. De door Van Praet gemaakte illustratie is gebaseerd op een foto van de stolpboerderij Broedersbouw uit het dorp Zuidoostbeemster in Noord-Holland. De komende maanden verschijnen in de serie Typisch Nederlands nog postzegels over houten huizen (22 februari), grachtenpanden (22 maart), woonboten (6 april) en rijtjeshuizen (14 juni).

De serie Typisch Nederlands besteedt dit jaar aandacht aan woningtypes en gevels die kenmerkend voor ons land zijn. In de uitgifte van 4 januari staat de stolpboerderij centraal. De vierkante stolpboerderij met piramidevormig dak ontstond halverwege de 16e eeuw in Noord-Holland. Kenmerkend voor dit Nederlandse boerderijtype is dat het hele boerenbedrijf – mensen, dieren en oogst – onder één dak werd samengebracht. Bij de Noord-Hollandse stolp zitten de deuren naar de stal aan de achterkant, bij de West-Friese stolp juist aan de voorkant. De stolpboerderij maakt onderdeel uit van de Noordelijke Groep: de boerderijen die te vinden zijn in Noord-Holland, Friesland, Groningen en op de Waddeneilanden. Tot de Noordelijke Groep behoren ook bijvoorbeeld de Friese stelpboerderij en kop-hals-rompboerderij. Al deze boerderijen zijn uitgerust met een dekbalkgebint en worden overwegend voor veehouderij gebruikt. De op de postzegel afgebeelde stolpboerderij uit 1742 heet Broedersbouw en is te vinden in het Noord-Hollandse dorp Zuidoostbeemster. In 2015 verliet de laatste boer Broedersbouw. In de voormalige boerenwoning zijn vervolgens 9 appartementen gebouwd.

Op de postzegels Typisch Nederlands – stolpboerderijen staat een kleurrijke illustratie van de voorgevel van de stolpboerderij Broedersbouw uit Zuidoostbeemster. De boerderij wordt aan de zijkant geflankeerd door een boom, aan de voorzijde is het groen van grasland te zien. Onderaan de postzegel loopt een zwarte lijn die verwijst naar het straatniveau. Onder de zwarte lijn zijn de sorteerhaak, het jaartal 2021, de landsaanduiding Nederland en de waardeaanduiding 1 in een witte strook opgenomen. Links van de boerderij is de opkomende zon te zien, tegen een hemel met verwaaide stroken lucht. Bovenaan iedere postzegel staat het beeldmerk van de serie Typisch Nederlands, met links en rechts een gevouwen Nederlandse wimpel. Op de bovenste velrand keert de illustratie terug, maar groter. De boerderij is nu naar rechts verplaatst zodat er links meer ruimte is voor het landschap, met opnieuw een boom en 2 koeien. De lucht neemt een groter deel van de illustratie in beslag dan op de postzegel.

Voor de tekst op de postzegels en op het postzegelvel zijn de letters Nexa Thin en Nexa Rust (Svet Simov, Fontfabric, 2012) gebruikt.

De uitgifte Typisch Nederlands – stolpboerderijen is de 1e in de serie Typisch Nederlands van dit jaar. Het ontwerp is gemaakt door grafisch ontwerper Edwin van Praet van Total Design, in nauwe samenwerking met client manager Jeanett Visser. De serie besteedt aandacht aan typisch Nederlandse gebruiken, producten, gerechten en gewoonten. Voor de serie ontwierp Van Praet een basisontwerp dat voor uiteenlopende onderwerpen geschikt is. In 2021 staat Typisch Nederlands in het teken van Nederlandse woningtypes en gevels.

Brede blik
Het ontwerp van de serie Typisch Nederlands kwam tot stand na uitgebreid onderzoek door Total Design naar de uiteenlopende woningtypes en gevels die ons land rijk is. “We hebben zo breed mogelijk rondgekeken”, zegt Edwin van Praet. “Naar verschillende delen van het land, naar de stad en het platteland en naar verschillende tijdsperioden. Tot en met de onze.”

Divers beeld
De keuze voor stolpboerderijen, houten huizen en grachtenpanden was volgens Van Praet snel gemaakt. Over de andere afgebeelde woningtypes is nog wel wat gediscussieerd. “We hebben allerlei alternatieven besproken. Bijvoorbeeld markante Nederlandse flatgebouwen, maar die vielen proportioneel uit de toon. Met het toevoegen van de woonboot en het rijtjeshuis is een mooi en divers beeld ontstaan van hoe wij Nederlanders wonen. De combinatie van deze 5 woningtypen bood ook de gelegenheid een ‘straatje’ te maken. Als je alle postzegels naast elkaar legt, krijg je een dwarsdoorsnee van het bebouwde Nederlandse landschap te zien. Onderaan elke postzegel loopt een zwarte streep. Die geeft het straatniveau aan, het letterlijke standpunt van waaraf je in dit geval naar de stolpboerderij kijkt.”

Vooraanzichten
Voor deze serie Typisch Nederlands besloot Total Design in overleg met PostNL om het onderwerp illustratief te verbeelden, op basis van bestaand fotomateriaal. Van Praet: “We hebben wel gekeken of we de foto’s zelf konden gebruiken, maar het stockmateriaal verschilde onderling te veel. Omdat we dat straatje wilden maken, was het nodig om met vooraanzichten van woningen te werken. En goede foto’s daarvan zijn lastig te vinden, wat de keuze voor illustreren alleen maar versterkte. De foto van Broedersbouw gaf het beste vooraanzicht van een stolpboerderij. Vandaar dat we voor deze stolp hebben gekozen. Door de bewerking is een sfeer ontstaan die niet in de oorspronkelijke foto zat. Die was veel minder uitgesproken.”

Hollandse luchten
Van Praet maakte eerst de grote illustratie van de stolpboerderij voor de velrand. Een uitsnede daarvan gebruikte hij voor de postzegel. “We wilden eerst de stolpboerderij sec afbeelden, tegen een neutrale achtergrond. Maar tijdens het illustreren bedachten we hoe mooi het zou zijn als je ook de beroemde Hollandse luchten zou zien. Daarom zijn die nu volop aanwezig. Ze bepalen de sfeer en geven ook veel diepte aan het beeld. Op elke postzegel uit de serie zie je een ander moment van de dag. Bij de stolpboerderij is dat de ochtendschemering, het aanbreken van de dag wanneer de boer aan het werk gaat en het dauw nog op het land ligt.”

Kleurverloop en schaduwwerking
De typische sfeer die Van Praet oproept, komt onder meer doordat hij in de illustratie van de stolpboerderij nauwelijks van kleurverloop of schaduwwerking gebruikmaakte. De diepte zit juist wel in het landschap en de lucht. “Op die manier kon ik veel details in de boerderij laten zien. De dunne lijntjes die in de boerderij verschillende details benadrukken, zijn op de computer als vlakjes ingetekend. Anders werd het bij de verkleining veel te priegelig. De schaalgrootte op de verschillende postzegels is niet exact dezelfde. De stolpboerderij is in werkelijkheid veel hoger dan bijvoorbeeld de woonboten. Dat kun je zien aan de hoogte van de deuren op de postzegels.”

Illustreren en abstraheren
Op basis van de oorspronkelijke foto van de stolpboerderij heeft Van Praet in zijn illustratie een nauwkeurige weergave gemaakt van de constructie. Van Praet: “Hoewel je niet elk detail precies kunt weergeven op postzegelformaat, weet ik zeker dat alles bouwkundig klopt. Maar illustreren is ook abstraheren. Dus moet je zaken weglaten. Bij deze boerderij bijvoorbeeld moderne toevoegingen als een antenne, een schoorsteenkap of lood dat later op het dak is gelegd. De vraag was steeds: hoe fijn kun en wil je gaan? Op foto’s zie je bijvoorbeeld veel structuur, dat lukt niet in een illustratie. Zo heb ik de opbouw van het rieten dak nagebootst door met dunne horizontale lijnen het gevoel van lagen riet te geven. De ramen zijn donker gelaten, met de vitrage erbij die ook op de oorspronkelijke foto te zien was.”

Romantische illustratie als ideaalbeeld
De stolpboerderij heeft volgens Van Praet een “waanzinnig mooie vorm, alsof hij gemaakt is om op een postzegel af te beelden”. Op basis van die vorm heeft hij, zoals hij zegt, ‘een schilderijtje’ proberen te maken. “Een romantische illustratie als ideaalbeeld van de stolp. Ik heb me onder meer laten inspireren door de 17e-eeuwse schilder Paulus Potter. Vooral door zijn gevoel voor compositie, de rust in het beeld en de belangrijke rol die de lucht speelt. Maar het is geen nostalgisch plaatje, het is echt een illustratie van nu geworden. En het is ook echt letterlijk typisch Nederlands. Dit zie je als je door de Beemster rijdt en een foto maakt. Precies op het juiste moment, met zo’n indrukwekkende lucht, van zo’n prachtige boerderij.”

Over de ontwerper
Edwin van Praet (1971) studeerde grafisch en typografisch ontwerpen aan de Akademie voor Kunst en Vormgeving St.Joost in Breda. Na zijn afstuderen werkte hij 7 jaar als grafisch ontwerper voor Tel Design in Den Haag. In 2003 trad hij in dienst bij Total Identity/Total Design, eerst als senior designer en inmiddels als creative director. Bij dit beroemde ontwerpbureau uit Amsterdam is hij verantwoordelijk voor de creatie van projecten op het gebied van strategie, identiteit en merkbeleving. Van Praet heeft voor zijn werken vele prijzen gewonnen, in zowel nationale als internationale ontwerpcompetities. Eerder ontwierp Van Praet de postzegels 100 jaar luchtvaart (2019) en de serie Typisch Nederlands over typisch Nederlandse gerechten (2020).

Over het bureau
Total Design is niet alleen een naam, het beschrijft ook wat het bureau doet. De naam Total Design staat voor een integrale aanpak, die voor ieder project tot resultaatgerichte, verrassende en iconische oplossingen leidt. Total Design doet dat al sinds 1963, als een uniek creatief collectief. Met jong en ervaren talent uit verschillende disciplines. Strategen werken samen met developers en branding experts met storytellers, in een open playground, om gezamenlijk de doelstellingen van klanten te realiseren.

De postzegels zijn, zolang de voorraad strekt, verkrijgbaar bij het postkantoor in de Bruna-winkels en via www.postnl.nl/bijzondere-postzegels. De postzegels zijn ook telefonisch te bestellen bij de klantenservice van Collect Club op telefoonnummer 088 – 868 99 00. De geldigheidstermijn is onbepaald.

WAARDE Op deze postzegels staat waardeaanduiding 1, bedoeld voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland.

TECHNISCHE
GEGEVENS

COPYRIGHT Postzegelformaat40 x 30 mm
Velformaat122 x 170 mm
Papiernormaal met fosforopdruk
Gomminggegomd
Druktechniekoffset
Drukkleurencyaan, magenta, geel en zwart
Oplage75.000 vellen
Verschijningsvormvel van 6 postzegels in 6 gelijke ontwerpen
OntwerpEdwin van Praet, Total Design, Amsterdam
FotografieTon van der Wal, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
DrukkerijCartor Security Printing, Meaucé-La Loupe, Frankrijk
Artikelnummer410162

© 2021 Koninklijke PostNL BV

ACHTERGROND

In ons land worden 4 typen boerderijen onderscheiden: de Noordelijke Groep, de Hallehuisgroep, de Dwarshuisgroep en de Zeeuwse schuurgroep. De stolpboerderij behoort tot de Noordelijke Groep. Deze groep omvat de boerderijen van Noord-Holland, Friesland, Groningen en de Waddeneilanden. Deze boerderijen met overwegend veehouderij zijn voorzien van een dekbalkgebint. Ervan afgeleide vormen komen voor in het oosten van Drenthe en Overijssel en in Zuid-Holland. Naast de stolpboerderij uit Noord-Holland behoren de stelpboerderij (Friesland), de kop-hals-rompboerderij (Friesland) en de enorme driekapboerderijen en het Oldambster type (beide in Groningen) tot deze groep.

Halverwege de 16e eeuw ontstonden de eerste stolpboerderijen. In de 17e en 18e eeuw ontstond er steeds meer vruchtbare landbouwgrond na de komst van droogmakerijen als de Beemster en de Purmer. In deze periode ging het erg goed met de boeren uit West-Friesland en de stolpboerderijen schoten dan ook als paddenstoelen uit de grond.

De stolpboerderij is in 2 soorten te onderscheiden. Het verschil tussen de 2 soorten zit in de dwarsdeuren naar de stal. Bij het Noord-Hollandse type bevinden de deuren zich aan de achterkant, omdat bij dit type stolpboerderij de weilanden zich aan de achterkant bevinden. Bij de West-Friese stolpboerderij werden de deuren juist aan de voorkant geplaatst.

De stolpboerderij is ontstaan uit de hooiberg die aan alle zijden door houten wanden was beschermd tegen weersinvloeden. Men trok het dak door rond de hooiberg (het vierkant) zodat er aan de zijkant ruimte ontstond voor een deel en stalruimten. Het vee stond met de koppen naar de buitenwand. Op veel plaatsen vond ten slotte ook het boerengezin een plaats onder het grote piramidevormige dak.

De stolpboerderij bood op die manier onderdak aan het hele boerenbedrijf, aan mensen, dieren en oogst. Het vierkant was de centrale ruimte, voor opslag van hooi of graan, met om het vierkant aan de achterzijde de koestal en aan de voorzijde de woonvertrekken. De dars, naast het woonvertrek, was opslagruimte voor paard en wagen en, later, machines. Aan de zijkant werd de dars afgesloten met indrukwekkend hoge darsdeuren.

Bronnen
agrarischerfgoed.nl, ontleend aan Koen Kleijn, Boerderijen in Nederland, uitgeverij Atrium, 1984 | isgeschiedenis.nl/nieuws/stolpboerderij-de-piramide-van-noord-holland | canonvannederland.nl/nl/noord-holland/west-friesland/de-stolpboerderij | Bouwkundige termen, E.J. Haslinghuis en H. Janse, Leiden (2001) | https://onh.nl/verhaal/stolpboerderij-de-broedersbouw-in-oude-glorie-hersteld