PostNL uitgifte: Typisch Nederlands – woonboten

PostNL uitgifte: Typisch Nederlands – woonboten

Kijk hier voor informatie over de wijze van opname in de Importa Supplementen 2021.

SAMENVATTING

Uitgifte: Typisch Nederlands – woonboten
Uitgiftedatum: 6 april 2021
Verschijningsvorm: vel met 6 postzegels in 6 gelijke ontwerpen
Artikelnummer: 410461
Ontwerp en illustratie: Edwin van Praet, Total Design, Amsterdam
Fotografie: Claudia Lungauer, MaestroBooks en Frans Lemmens (Getty Images), Shutterstock

UITGIFTE

VERKOOP/
GELDIGHEID PostNL brengt op 6 april 2021 het postzegelvel Typisch Nederlands – woonboten uit. De uitgifte is de 4e van dit jaar in de serie Typisch Nederlands. Op de 6 gelijke postzegels staat de waardeaanduiding 1 voor post tot en met 20 gram met een bestemming binnen Nederland. Het ontwerp van Typisch Nederlands – woonboten is van de hand van grafisch ontwerper Edwin van Praet van Total Design uit Amsterdam. De door Van Praet gemaakte illustratie is gebaseerd op foto’s van verschillende woonboten op verschillende plekken in Amsterdam en Weesp. Na deze postzegels over woonboten brengt PostNL op 14 juni in de serie Typisch Nederlands nog een laatste postzegelvel uit, met als onderwerp rijtjeshuizen. Eerder dit jaar verschenen al postzegels over stolpboerderijen (4 januari), houten huizen (22 februari) en grachtenpanden (22 maart).

De serie Typisch Nederlands besteedt dit jaar aandacht aan woningtypen en gevels die kenmerkend voor ons land zijn. De oudste geschreven bronnen over de geschiedenis van woonboten in Nederland dateren van rond 1600. Vanaf die tijd wordt er zeker permanent gewoond op schepen, met name op voor bewoning omgebouwde vrachtschepen. Over het aantal bewoners van woonboten in de afgelopen eeuwen zijn weinig betrouwbare cijfers te vinden. In Friesland ging het in ieder geval rond 1850 om duizenden schepen met minstens evenzoveel bewoners. Vooral na 1945 kwamen er woonboten bij vanwege de toenmalige woningnood. Het type schepen loopt uiteen. Soms blijven ze vrijwel volledig in hun oorspronkelijke staat, andere keren worden ze ingrijpend verbouwd of verschijnt er een geheel nieuwe bovenbouw. Vaak wordt een onderscheid gemaakt tussen arken (betonnen casco met een opbouw van hout, steen of kunststof), scharken (een metalen schip met eenzelfde soort opbouw) en woonschepen (uit de vaart genomen binnenvaartschepen of andere historische schepen die een woonfunctie hebben gekregen). Woonboten hebben een eigen woonadres, met gebruik van de letters t/o (tegenover) of a/b (aan boord). Steeds vaker krijgen woonboten tegenwoordig een gewoon adres met een gewoon huisnummer. Op 1 januari 2018 trad de Wet verduidelijking voorschriften woonboten in werking. Verschilde voor die tijd de situatie vaak per gemeente, volgens deze wet zijn nu alle woonboten met ligplaats bouwwerken. Dit betekent ook dat ze aan de voorschriften van het Bouwbesluit (2012) moeten voldoen en een omgevingsvergunning moeten hebben. In Nederland is een beperkt aantal officiële ligplaatsen voor woonboten beschikbaar, naar schatting 10.000. Ons land kent een restrictief ligplaatsbeleid. Dat wil zeggen dat het aantal officiële ligplaatsen in principe niet wordt uitgebreid. De afgebeelde woonboten op het postzegelvel Typisch Nederlands – woonboten zijn te vinden in Weesp (Vecht) en in Amsterdam (Amstel).

Bronnen: Erfgoed op het water (uitgave van de Landelijke Woonboten Organisatie), overheid.nl, Wikipedia.nl

Op de postzegels Typisch Nederlands – woonboten staat een kleurrijke illustratie van 2 woonboten in een idyllische omgeving. De woonboot links is in zijn geheel afgebeeld, de woonboot rechts gedeeltelijk. Achter de woonboten staan hoge bomen. Het water onderaan de postzegels slaat met kleine golfjes tegen de woonboten aan. Tussen de woonboten is het gras van de oever te zien. Onderaan de postzegel loopt een zwarte lijn die verwijst naar het straatniveau van de plek van waar de oorspronkelijke foto’s van de woonboten zijn genomen. Onder de zwarte lijn zijn de sorteerhaak, het jaartal 2021, de landsaanduiding Nederland en de waardeaanduiding 1 in een witte strook opgenomen. Op de achtergrond lichten de stralen van de ondergaande zon de voorbijdrijvende wolken op. Bovenaan iedere postzegel staat het beeldmerk van de serie Typisch Nederlands, met links en rechts een gevouwen Nederlandse wimpel. In de illustratie op de bovenste velrand keren beide woonboten terug, met aan de linkerkant nog een woonboot. Het water op de voorgrond loopt nu ver genoeg door om ruimte te bieden voor een weerspiegeling van de zon. Op de velrand neemt de lucht een groter deel van de illustratie in beslag dan op de postzegel.

Voor de tekst op de postzegels en op het postzegelvel zijn de letters Nexa Thin en Nexa Rust (Svet Simov, Fontfabric, 2012) gebruikt.

De uitgifte Typisch Nederlands – woonboten is de 4e in de serie Typisch Nederlands van dit jaar. Het ontwerp is gemaakt door grafisch ontwerper Edwin van Praet van Total Design, in nauwe samenwerking met client manager Jeanett Visser. De serie besteedt aandacht aan typisch Nederlandse gebruiken, producten, gerechten en gewoonten. Voor de serie ontwierp Van Praet een basisontwerp dat voor uiteenlopende onderwerpen geschikt is. In 2021 staat Typisch Nederlands in het teken van Nederlandse woningtypen en gevels.

Brede blik
Het ontwerp van de serie Typisch Nederlands kwam tot stand na uitgebreid onderzoek door Total Design naar de uiteenlopende woningtypen en gevels die ons land rijk is. “We hebben zo breed mogelijk rondgekeken”, zegt Edwin van Praet. “Naar verschillende delen van het land, naar de stad en het platteland en naar verschillende tijdsperioden. Tot en met de onze.”

Divers beeld
De keuze voor stolpboerderijen, houten huizen en grachtenpanden was volgens Van Praet snel gemaakt. Over de andere afgebeelde woningtypen is nog wel wat gediscussieerd, dus ook over de woonboot. “We hebben allerlei alternatieven besproken. Bijvoorbeeld markante Nederlandse flatgebouwen, maar die vielen proportioneel uit de toon. Er zijn relatief weinig woonboten in Nederland, vergeleken met de andere woningtypen. Maar wonen op water is wel weer een typisch Nederlands verschijnsel. Met het toevoegen van de woonboot en het rijtjeshuis is daarom een mooi en divers beeld ontstaan van hoe wij Nederlanders wonen. De combinatie van deze 5 woningtypen bood ook de gelegenheid een ‘straatje’ te maken. Als je alle postzegels naast elkaar legt, krijg je een dwarsdoorsnee van het bebouwde Nederlandse landschap te zien. Onderaan elke postzegel loopt een zwarte streep. Die geeft het straatniveau aan, het letterlijke standpunt van waaraf je in dit geval naar de woonboten kijkt.”

Vooraanzichten
Voor deze serie Typisch Nederlands besloot Total Design in overleg met PostNL om het onderwerp illustratief te verbeelden, op basis van bestaand fotomateriaal. Van Praet: “We hebben wel gekeken of we de foto’s zelf konden gebruiken, maar het stockmateriaal verschilde onderling te veel. Omdat we dat straatje wilden maken, was het nodig om met vooraanzichten van woningen te werken. En goede foto’s daarvan zijn lastig te vinden, wat de keuze voor illustreren alleen maar versterkte. Zeker van de woonboten was er niet veel goed fotomateriaal te krijgen. We hebben met opzet voor deze arken of scharken gekozen, met lichte kleuren. De opbouw van dit type heeft een rechttoe-rechtaan karakter, wat grafisch interessanter is dan een tot woonboot omgebouwd vrachtschip. Verder wilde ik graag het verschil tussen woonboten met één en met twee verdiepingen laten zien.”

Hollandse luchten
Van Praet maakte eerst de grote illustratie van de woonboten voor de velrand. Een uitsnede daarvan gebruikte hij voor de postzegel. “We wilden eerst de woonboten sec afbeelden, tegen een neutrale achtergrond. Maar tijdens het illustreren bedachten we hoe mooi het zou zijn als je ook de beroemde Hollandse luchten zou zien. Daarom zijn die nu volop aanwezig. Ze bepalen de sfeer en geven ook veel diepte aan het beeld. Op elke postzegel uit de serie zie je een ander moment van de dag. Bij de woonboten is dat het tijdstip als de avond bijna valt, de zon ondergaat en de wolken allerlei prachtige zachte kleuren krijgen. Op de postzegels neemt de lucht een groot deel van de illustratie in beslag, omdat woonboten nu eenmaal niet al te hoog zijn. Vandaar dat ik veel aandacht aan de lucht heb besteed door er van alles in te laten gebeuren. Zelfs de toppen van de bomen waaien met de wind mee. De illustratie is met opzet niet gecentreerd om de beweging te versterken. Die dynamiek geeft extra zeggingskracht aan de strakke vorm van de woonboten.”

Kleurverloop en schaduwwerking
De typische sfeer die Van Praet oproept, komt onder meer doordat hij in de illustratie van de woonboten nauwelijks van kleurverloop of schaduwwerking gebruikmaakte. De diepte zit juist wel in het landschap en de lucht. “In vergelijking met de andere huizen uit deze serie hebben woonboten weinig typerende details. Ook anders is dat we hier de achterkant zien, niet de voorkant zoals op de andere postzegels. Alle woonboten op de foto’s hebben horizontale latten aan de buitenkant. Die structuur heb ik met dubbele lijnen en tegengestelde kleuren laten terugkeren. In de rechthoekige vorm spelen de ramen een belangrijke rol. Daarin is variatie aangebracht met de gordijnen dicht of half open, terwijl je in de ramen van de woonboot rechts de weerspiegeling van het water ziet. Wat er binnen gebeurt, is onbekend. De gevel is mijn grens, ook op de andere postzegels uit deze serie.”

Illustreren en abstraheren
Op basis van de oorspronkelijke foto van de woonboten heeft Van Praet in zijn illustratie een nauwkeurige weergave gemaakt van de constructie. Van Praet: “Hoewel je niet elk detail precies kunt weergeven op postzegelformaat, weet ik zeker dat vrijwel alles bouwkundig klopt. Maar illustreren is ook abstraheren. “Zo heeft het kleine raam op de woonboot links op de grote illustratie in werkelijkheid 9 in plaats van 6 ruitjes. Anders werd het te priegelig. Ik heb de illustratie verder ontdaan van alle losse spullen die op de oorspronkelijke foto stonden. Dat is de kunst van het weglaten, het zoeken naar de eenvoud met behoud van het karakter. Dat doe je ook door kenmerkende details te laten terugkeren. De regenpijpen op de woonboot rechts bijvoorbeeld. De schoorsteen op de woonboot in het midden. Het mooiste detail vind ik misschien wel de motorboot links op de grote illustratie. Die ligt echt klaar om weg te varen.”

Romantische illustratie als ideaalbeeld
Van Praet ontleende de inspiratie voor zijn illustratie onder meer aan de treinreis die hij regelmatig maakt tussen de stad waar hij woont (Den Haag) en de stad waar hij werkt (Amsterdam). “Op dat traject passeer je een punt langs de Vliet waar woonboten liggen. Heel rustig, heel vrij. Midden in de natuur, zonder bebouwing eromheen. Dat is ook mijn ideaalbeeld van de woonboot. Niet in de stad, maar buiten in een weidse omgeving. Een woonboot als huis heeft iets aparts: het is toch de kunst van het klein wonen. En je hebt in theorie de mogelijkheid om het anker te lichten en naar een andere plek te varen. Ik weet: dat gebeurt niet vaak, maar het is wel een mooie gedachte.” Op basis van al deze uitgangspunten heeft Van Praet, zoals hij zegt, ‘een schilderijtje’ proberen te maken. “Een romantische illustratie als ideaalbeeld van de woonboot. Er kan zo een lijstje omheen. Ik heb me onder meer laten inspireren door de 17e-eeuwse schilder Paulus Potter. Vooral door zijn gevoel voor compositie, de rust in het beeld en de belangrijke rol die de lucht speelt. Maar het is geen nostalgisch plaatje, het is echt een illustratie van nu geworden. En het is ook echt letterlijk typisch Nederlands.”

Over de ontwerper
Edwin van Praet (Breda, 1971) studeerde grafisch en typografisch ontwerpen aan de Akademie voor Kunst en Vormgeving St.Joost in Breda. Na zijn afstuderen werkte hij 7 jaar als grafisch ontwerper voor Tel Design in Den Haag. In 2003 trad hij in dienst bij Total Identity/Total Design, eerst als senior designer en inmiddels als creative director. Bij dit beroemde ontwerpbureau uit Amsterdam is hij verantwoordelijk voor de creatie van projecten op het gebied van strategie, identiteit en merkbeleving. Van Praet heeft voor zijn werken vele prijzen gewonnen, in zowel nationale als internationale ontwerpcompetities. Eerder ontwierp Van Praet de postzegels 100 jaar luchtvaart (2019) en de serie Typisch Nederlands over typisch Nederlandse gerechten (2020).

Over het bureau
Total Design gelooft in de kracht van het verschil. Verschillende mensen die samenwerken aan een gedeeld doel. Wanneer mensen uit meerdere disciplines, met een andere manier van denken, samenkomen om problemen te benaderen en oplossingen te vinden, dan resulteert dat in betere oplossingen. Dat was de gedachte in 1963 en dat is nog steeds zo. Eigenzinnig, gelijkwaardig en onafhankelijk.

De postzegels zijn, zolang de voorraad strekt, verkrijgbaar bij het postkantoor in de Bruna-winkels en via www.postnl.nl/bijzondere-postzegels. De postzegels zijn ook telefonisch te bestellen bij de klantenservice van Collect Club op telefoonnummer 088 – 868 99 00. De geldigheidstermijn is onbepaald.